Abdullah Çiftçi, Dersim Ä°syanı’nda görevli askerdi. Tam 69 yıl sonra 112 yaşına geldiÄŸinde suskunluÄŸunu bozdu ve yaÅŸadıklarını anlattı. Bir hafta sonra da yaÅŸamını yitirdi. Çiftçi, Atatürk’ün isyan çıkmaması için çaba gösterdiÄŸini, ‘katliam emrini Ä°nönü’nün verdiÄŸini’ açıkladıDersim isyan önderi Seyit Rıza yakalanmış, Elazığ’a götürülmüştü. Jandarma karakolu yanındaki meydana getirildiÄŸinde sonradan DışiÅŸleri Bakanı olan Sabri ÇaÄŸlayangil’e döndü. Sehpaları görünce durumu anlamıştı. ÇaÄŸlayangil’e ‘Sen Ankara’dan beni asmak için mi geldin?’ diye sordu. Sorusu yanıtsız kaldı.
Son sözü soruldu. ‘Kırk liram ve saatim var, oÄŸluma verirsiniz’ dedi. Sonra meydana çıkarıldı. Hava soÄŸuktu ve etrafta kimseler yoktu. Ama O, meydan insanla doluymuÅŸ gibi sesizliÄŸe ve boÅŸluÄŸa hitap etti: ‘Evladı Kerbela’yız. Günahsızız. Ayıptır. Zulümdür. Cinayettir.’ Sözleri meydanda yankılandı. Söyleyeceklerini bitirdikten sonra dimdik yürüdü, kendisini asacak celladı itti. Ä°pi boynuna geçirdi. Sandalyeye ayağıyla tekme vurdu…

Yalnız mağdurlar konuşmuştu

Dersim Katliamı’nı yazan tüm tarih kitapları yukardaki bu anekdota apayrı bir yer ayırır. Bu öyle bir anekdottur ki, okuyan herkesi etkilemiÅŸ ve düşündürmüştür. Çünkü Dersim’de 1937-1938 yılları arasında yaÅŸananlar, hala okuyanı etkilemeye, hala dinleyeni gözyaÅŸlarına boÄŸmaya devam etmektedir. Ancak bu hikaye ve anlatımlarda eksik bir bölüm vardı. Ne yazık ki bugüne kadar sadece hep maÄŸdurlar konuÅŸtu. Sadece maÄŸdurlar hikayelerini anlattı. Soykırımın yürek burkan hikayeleri hep onların aÄŸzından dinlenildi. Peki ya soykırımda yer alanlar? Soykırımı gerçekleÅŸtirenler? Onlara ya ulaşılamadı, ya da konuÅŸmak istemediler. Böyle olunca da hikayenin bir tarafı hep muÄŸlak ve belirsiz kaldı.

Konuştu ve öldü

Ancak bu muÄŸlaklığa ve belirsizliÄŸe 112 yaşındaki Urfa Birecik’li Abdullah Çiftçi son verdi. Çiftçi, 1938-1939 yılları arasında Dersim Hozat Piyade BirliÄŸi 2. Tabur’da erdi. Ä°syanın en acımasız bastırıldığı dönemde, isyana kaynaklık eden en stratejik bölgede emir kulu olarak görev yaptı. Ä°syanda yaÅŸadıklarını ölümünden sadece bir hafta önce 69 yıl sonra 112 yaşına geldiÄŸinde anlattı ve anlatımlarının kameraya kaydedilmesini istedi. Çiftçi katliamda yaÅŸadıklarını anlattıktan bir hafta sonra, 3 Ocak 2007 tarihinde yaÅŸamını yitirdi. Çiftçi, kamera kaydında Hozat’taki ilk günlerini şöyle anlatıyor: ‘Dersim’e gittiÄŸimizde Hozat’ta cepheye verdiler. Görev yaptığım birimin ismi Hozat Piyade BirliÄŸi’ydi. Bölüğümüzün çoÄŸunluÄŸu Urfalı’ydı. Askerler hep Kürttü. Sarp bir coÄŸrafyası vardı. DaÄŸlar çok yüksekti, tıpkı AÄŸrı Dağı gibi. Erkekleri hayvan derisinden çarık giyerlerdi. Ne kar bilirlerdi, ne soÄŸuÄŸu. Çok dayanıklı ve güçlülerdi.’

Üzerimize taş atarlardı

Abdullah Çiftçi’yi en çok etkileyen ÅŸey operasyonlarda yaÅŸadıkları olmuÅŸ. Çiftçi, operasyonlar sırasında köylülerin silahla deÄŸil, taÅŸlarla kendilerine karşı savaÅŸtıklarını anlatıyor: ‘Kış mevsimiydi. Köylere operasyona çıkıyorduk. Operasyona gittiÄŸimiz köyleri önce çembere alırdık. Bu sırada köyün çevresine yerleÅŸen isyancılar üzerimize taÅŸ atıyorlardı. Atılan taÅŸlar çığa sebep oluyordu. Çığ yüzünden çember dağılır, düzenimiz bozulur, zayiatlar oluÅŸurdu. Bazen 100 askerin öldüğü olurdu çığ yüzünden. Operasyonlar sırasında çatışmalar da olurdu. Bazı günler 10 isyancıyı ölü olarak ele geçirirdik.

Hayvanları kesip yerdikAbdullah Çiftçi, daÄŸ baÅŸlarına operasyona çıkan askerlerin yiyecek ihtiyacının nasıl karşılandığına da açıklık getiriyor ve ÅŸunları söylüyor: ‘Gıda sorunumuz yoktu. Ahırlardan binlerce inek çıkardı. Ä°nekler küçük memeliydi. Onların hayvanlarını kesip yiyorduk. Onların köpeklerini, eÅŸeklerini serbest bırakıyor, geri kalan hayvanları kendimize alıyor, sonra da evlerini ateÅŸe veriyorduk. 2 yıl böyle sürdü.’Abdullah Çiftçi, köy baskınları sırasında yaÅŸanan katliamları ise ayrıntılı ÅŸekilde anlatıyor. Ä°ÅŸte Çiftçi’nin anlattıkları: ‘Operasyonlar günlerce sürerdi. Köylere gittiÄŸimizde köyün yetiÅŸkin erkekleri kaçardı. Sadece çocuklar ve kızlar kalırdı köylerde. Ambarlarını, ahırlarını ateÅŸe veriyorduk. Sonra onların çocuklarını, kızlarını, kadınlarını hepsini ağır makinalı silahların önlerine verip öldürüyorduk. Kanları sel gibi akıyordu. Kimseyi dinlemiyorduk. Tuttuk mu bırakmazlardı, öldürürlerdi.’Çocuklar birbirine sarılırdıÇiftçi, özellikle bir bölümü anlatırken gözyaÅŸlarına hakim olamıyor: ‘Allah kimseye göstermesin gördüklerimi. Müslüman Müslüman’ı vuruyordu. Çocuklar birbirlerine sarılırlardı. Candı, ne yaparsın. Sonra çığlıkları gökyüzüne yükselirdi. Kanları sel olup akardı. Hala o çığlıklar kulaklarımda, bir türlü gitmiyor.’

Türk köyüne dokunmadılar

Çiftçi’nin anlatımları katliam sırasında yaÅŸanan çifte standardı da gözler önüne seriyor: ‘Hozat’ın karşısında bir köy vardı. Ona dokunmazlardı. Türk köyü olduÄŸu söyleniyordu. Operasyona gittiÄŸimizde komutanlarımız sadece köyün içine girerlerdi. Bizim girmemize izin vermezlerdi. Kendileri bizzat saÄŸ olanları çıkartırlardı.’

İnönü vurun dedi

Çiftçi, katliam emrini kimin verdiÄŸini de açıklıyor. Çiftçi, katliam emrini Atatürk’ün deÄŸil Ä°nönü’nün verdiÄŸini söylüyor: ‘Niçin katlettiÄŸimiz bilmiyorum. Askere gitmedikleri söyleniyordu. Kürtler miydi, gavurlar mıydı bilmiyorum. Savaşıyorduk. Onlar bizi, biz onları öldürüyorduk. Atatürk savaşın çıkmaması için çok çabaladı. Atatürk kırmadı, Atatürk öldükten sonra Ä°nönü dedi ki vurun. 38′de isyan tamamen bastırıldı.

‘Mı di-Ben gördüm

Peki, Ä°brahim Çiftçi olaylardan sonra vicdan azabı duymuÅŸ muydu? Ä°ÅŸte Çiftçi’nin soruya verdiÄŸi yanıt: ‘Gördüklerim söylenmez… Söyleyemem. Ama ben gördüm, yaÅŸadım. Geçen yıllarda hocaya gittim. Hocaya olayları anlattım. Yalnız dedim ki namlumu kimseye çevirmedim. Onları vururken zorlanıyorduk. Ama elimizden bir ÅŸey gelmiyordu. Ne yapabilirdik ki. Ben rahatsız olsam ne yapabilirdim ki. Askerim ben. Köyleri hep yaktık yıktık. Bir kiÅŸi dahi saÄŸ bırakmadık. Yaktığımız köy sayısı 10 kadardı. Hatırladığım köy isimleri KaraoÄŸlan, Ayvacık, Qazi köyleriydi. Hala Dersim’e giden askerlere soruyorum oraları. Hala o köyler yıkıkmış…’Çığlık çığlığa uyanırdı, vicdan azabı içindeydiAbdullah Çiftçi’yi tanıyan herkes, Çiftçi’nin Dersim’de askerlikten döndükten sonra uzun süre içine kapandığını, kimseyle konuÅŸmadığını belirtiyor. OÄŸlu Yusuf Çiftçi, babasının bazı geceler uykusunda konuÅŸtuÄŸunu, bazen de çığlık çığlığa uyandığını söylüyor. Çiftçi, babasına iliÅŸkin ÅŸunları anlatıyor: ‘ÖleceÄŸine yakın herkese Dersim’de yaÅŸadıklarını anlatmaya baÅŸladı. Sık sık Allah kimseye göstermesin, gördüklerimi, yaÅŸadıklarımı derdi. Dersim insanına çok yakınlık duyardı. Dersim’e askerliÄŸe giden köy gençleri ile konuÅŸur, oraları sorar, bilgi almak isterdi. Son olarak konuÅŸacağım, kameraya alın dedi. Zaten konuÅŸtuktan bir hafta sonra da merdivenden düştü ayağını kırdı. Doktorlar ayağı düzelmiÅŸ dediler, ama kısa süre sonra yaÅŸamını yitirdi.’Çiftçi’yi yakından tanıyanlardan biri de AÅŸağı Karkutlu Köyü Muhtarı Ethem Polat’tı. Polat, Çiftçi’yi şöyle anlatıyor: ‘Anlatınca dalar giderdi. ‘Komutanlarımız Türktü ama asker ağırlık olarak Kürttü’ derdi. Anlatırken sürekli duygulanıp aÄŸlardı. ‘Nasıl böyle bir ÅŸey oldu’ deyip duruyordu. Sürekli ‘anlatılmaz’ diyordu. ‘Allah kimsenin başına vermesin’ derdi.Vicdan azabı içindeydi…

Dersim Ä°syanı, 21 Mart 1937 gecesi baÅŸladı. Ä°syan kısa sürede geniÅŸledi. Ä°syanın geniÅŸlemesi üzerine devlet isyanı bir dizi harekat ile denetim altına almaya ve bastırmaya çalıştı. Özellikle Laç Vadisi ve Kutu Deresi bölgesinde binlerce kadın ve çocuk öldürüldü. Ä°syan sırasında 9 adet savaÅŸ uçağı kullanıldı. Köyleri bombalayan, sivil katliamlar gerçekleÅŸtiren uçakları kullananlardan biri de Türkiye’nin ilk kadın pilotu Sabiha Gökçen’di. Ä°syan sürerken 1937′de isyan lideri Seyit Rıza idam edildi. 1938′de bastırılan isyanda 90 bin Kürt katledildi. Ä°syandan sonra da Dersim ismi Tunceli olarak deÄŸiÅŸtirildi. Binlerce Dersimli de yerinden yurdundan edilerek sürgüne gönderildi. Dersim’de yaÅŸananlar çok çevre tarafından katliam olarak deÄŸil soykırım olarak tanımlanmaktadır