Mevlana Halid, Süleymaniye’lidir. Asıl adı, Ebu’l Beha Ziyanüddin Halid bin Ahmed bin Huseyn eş-Şehrezuri el Kurdi’dir.Babası Pir Mikail “Şeş’en goşt” diye bilinen bir ehli tasavvuftur. Annesi ise Kürdistan’ın meşhur sufi ailesindendir. Mevlana Halid ilk eğitimini Kürt Alimlerinden, Şeyh Abdurrahim ve Şeyh Abdulkerim Berzenci’den aldı. Kur’an’ı ezberledikten sonra Mantık eğitimine ile devam eder. Bu süre zarfında Bağdad’a gider. Bağdad’ ta iki yıl kalmıştır. Kürt aşiretinden olan Baban valisi kendisine Müderrislik teklif eder isede Mevlana Halid bu teklifi red eder. Hocası Şeyh Abdulkerim Berzenci’nin vefatı dolayısıyla Kürdistan’a döner. Şeyh’inin kurmuş olduğu Sülemyaniye’deki Medresede görev üstlenmiştir. Mevlana Halid yedi yıl bu medresede görev yaptıktan sonra Hac yolculuğuna çıkar. Musul, Diyarbakır, Halep Şam üzerinden Medine’ye ulaşır. Hac’dan sonra Süleymaniye’ye görevine geri döner.1809 yılında Mirza Rahimallah Azimabadi adında bir Hintli derviş Süleymaniye’yi ziyaret eder bu zat Mevlana Halid’e Hindistana gidip Delhili Nakşi Şeyhi, Şeyh Abdullah Dehlevi’ye İnbisat etmesini tavsiye eder. Mevlana Halid İran ve Afganistan üzerinden Hindistana, Kara yoluyla bir yıl içinde Delhi’ye ulaşır. Şeyh Abdullah Dehlevi’ye inbisat eden Mevlana Halid beş ay gibi bir kısa zamanda İcazetini alır.

Mevlana Halid-i'nin Kürdemir'li Şeyh İsmail Şirvani'ye Verdiği İcazet

Mevlana Halid Ülkesi olan Kürdistan’a döner ve Kürdistan’da Halidilik bu süreçten sonra gelişir bu gelişim aynı zamanda orta doğunun tümüne yansır. Halidilik Kürt Kimliği ile adeta özdeşleşir. Mevlana Halid aynı zamanda İran’daki Şiiler ile de birçok defa sürtüşme yaşadığı da tarihsel vakı’alardandır. Şeyh Ubeydulah hareketinin bir yönü de bu şekilde değerlendirilebilinir.

Mevlana Halid’ın Divanı 1844 de basılmıştır. Divan, Kürtçe ve Farsçadır. Ayrıca Mevlana Halid’in eserleri, Adulkerim Müderris tarafından toplu hale getirilmiştir. “Yad-ı Merdan” adın da Kürtçe olarak hazırlanan bu eser elimde mevcudtur.

Mevlana Halid’in “Bağdadi” nisbesi kullanılması onun Kürdi yönünün kaybolmasına yönelik bir tutumdur. Sadece Bağdad ta iki yıl kalmasına rağmen bu “Bağdad”i nisbesi Türkler tarafından kullanılmaktadır. Hatta Türkler, Mevlana Halid in Kürt kişiliğini sürekli gizleyerek bu tercümelerine bile yansıtmışlardır.

Kitapevi yayınlarından çıkan, “ Halidi Bağdadi ve Anadolu’da Halidilik” adlı çalışmada Mevlana Halid’in Kürdistanlı kimliği bilinçli bir şekilde “asimileye” uğramıştır. Ayrıca Kitabın 53 sahifesinde Şeyh Abdullah Dehlevi’nin icazeti tercüme edilmektedir. Tercümedeki Mevlana Halid’in “Kürdistanlı” olduğu kısmı usta bir şekilde ıskalanmıştır. İcazet namede gecen “Mülki Kürdistan“tabiri Türkler tarafından tercüme edilmemektedir.

Remzî PÊŞENG