Riya Teze Gazetesi
Ereb Şemo ve Süryani asıllı İshak Maragulov 1929 yılında Ermenistan’da latin alfabesiyle yazı çalışmasına başlarlar. Okullarda ve Kürt köylerinde Kürtçe eğitim verirler. Onların latin alfabesi ile Celadet Bedirxan’ın kullandığı latin alfabesi arasında bazı farklılıklar vardır. O dönemlerde Kürtler arasında okuma-yazma oranı oldukça düşüktür.
Bu olumsuz durumun önüne geçebilmek için Kürtçe bir gazeteye ihtiyaç vardır. Köy köy, kasaba kasaba dolaşılarak Kürtlere ulaştırılacak sözkonusu gazete ile okuma-yazma oranının yükseltilmesi hedeflenmektedir. Bir yıl sonra, yani 1930 yılında Riya Teze, devlet çatısı altında Erivan’da yayın hayatına başlar. Kürtler arasında gazeteyi yönetip, çekip çevirecek kimse olmadığından, Kevork Paris, Hraçya Koçar ve Haruçi Mıgırdıçyan, dönemin Komünist Sovyet yönetimi tarafından gazetenin başına getirilir. Paris, Koçar ve Mıgırdıçyan Kürtçeyi anadilleri kadar bilen ve bu dili ustalıkla kullanan Anadolu-Mezopotamya sürgünü üç Ermenidir. 4 Yıllık Ermeni editoryasından sonra, gazetenin yönetimi gerçek sahiplerine yani Kürtlere devredilir. 1934-1937 döneminde gazetenin başındaki ilk Kürt ismi Cerdoyê Gênco’dur.
1937 Stalin dönemidir ve Kafkasya’daki Kürtler için kara günlerin başıdır. Gece ve gündüz Kürtlere haram olmuştur adeta. Kürtler adına, kürtlük adına hiç birşey yapılmadığı gibi, var olan gelişmelerin önü tıkanır. Dil, kültür ve müzikleri yasaklanır. Riya Teze de bundan payını alır ve kapatılır. 1955 yılına kadar, özellikle Ermenistan Kürtleri için durum son derece vahimdir. Bu tarihten itibaren durum normalleşir ve düzelen bir hal alır. 1955 yılında, aralarında ‘Ermenistan Ulusal Radyosu Kürtçe Bölümü’nün de bulunduğu birçok kurumun açılması ile birlikte, Riya Teze de okuyucusuna 18 yıllık suskunluktan sonra ‘Merhaba’ diyerek tekrar yayınlanmaya başlar. 1955 yılından 1989 yılına kadar Mîroyê Esed aralıksız 34 yıl gazeteyi yönetir. Daha sonra yaklaşık 1,5 sene Tîtalê Efo gazetenin başı olarak görev alır. 1991 yılından günümüze kadar ise Emerîkê Serdar gazetenin başredaktörü ve yöneticisidir.
Riya Teze Sovyetler Birliği döneminde çıkan tek ‘Kürtçe’ gazete idi. 1994 yılına kadar haftada iki kez basılıyordu. Gazetenin sayfa sayısı dört. Sovyetler Birliği’nin yıkıldığı 1990 yılına kadar, Sovyet sınırları içerisinde farklı dillerde yayın yapan 4 büyük gazete vardı. Bu dört gazete Ermenice, Rusça, Azerice ve Kürtçe dillerinde idi. Kürtçe yayınlanan gazete Riya Teze idi. O tarihlerde Riya Teze, sadece Ermenistan’da değil, bütün Sovyetler Birliği sınırları içerisinde dağıtımı yapılan bir gazete idi. Gazete ayrıca Avrupa, Kanada ve ABD’ye de ulaştırılıyordu. 4000 adet basılan gazetenin tamamı abone sistemi ile dağıtıyordu.
Riya Teze, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra sadece Ermenistan’da basılıp dağıtılıyor. Tiraj ise 500 e düşmüş. Emerîkê Serdar, 500 gazeteyi de köylerde Kürtlere ‘bedava’ dağıttıklarını belirtiyor.. Yine aynı odada, o zaman 50 yaşında olan gazete muhabiri Mirazê Cemal’in köyleri tek tek gezerek gazeteyi dağıttığını belirtiyor.
Gazete çalışması 4 kişi tarafından yürütülüyordu; Emerîkê Serdar (Genel Yayın Yönetmeni-Redaktör), Grîşayê Memê (Redaktör Yardımcısı), Rizganê Cango (Sekreter) ve Mirazê Cemal (Muhabir-Dağıtımcı).
500 adet basılan bir gazetenin finansmanı, bedava dağıtıldığı da gözönüne alınırsa nasıl saÄŸlanır? Sorunun cevabını Emerîkê Serdar’dan dinliyoruz; “Yapılan yardımlarla kendimizi finanse ediyoruz. SaÄŸolsun gazete gönüllülerimiz mevcut. Sovyetler’in yıkılmasından sonra devletin bize bir kuruÅŸ yardımı bile olmadı. Üstüne üstlük bizlerden düzenli olarak bir de kira, su ve elektrik parası alıyor. DediÄŸim gibi, gazete Ukrayna, Kazakistan, Rusya ve diÄŸer ülkelerde yaÅŸayan bazı gönüllü Kürtler tarafından yapılan bağışlar sayesinde ayakta tutuluyor…”
Sovyetler Birliği yıkılana kadar Riya Teze Komünist Partisi’nin yayın organı idi. Bundan dolayı sözkonusu yıllarda gazetenin durumu oldukça iyi. Redaktör Yardımcısı Grîşayê Memê’nin bilgilerine göre Komünist yönetim döneminde bulundukları 14 katlı basın binasında, kendilerine 11 odadan oluşan bir katın tamamı tahsis ediliyor. Fakat daha aynı binada, 2 küçük odadan ibaret bir dairede gazeteyi okuyucuya ulaştırma gayreti veriliyor. Emerîkê Serdar, Sovyet döneminde 25 Kürdün gazetenin çeşitli birimlerinde çalıştığını belirtiyor.
Geçmişten günümüze gazeteye emekleri ve yazılarıyla katkı sunan bir çok ünlü Sovyet Kürdünün simleri şöyle: Haciyê Cîndî, Emînê Evdal, Qaçaxê Miraz, Şekiroyê Xidoyê Mihoyan, Mikayîlê Reşîd, Keremê Seyad, Eliyê Evdirehman, Tîtal Muradov, Hesenê Qeşeng, Babayê Keleş ve daha bir çoğu…
Yayın hayatına 1930′da Erivan’da baÅŸlayan gazetenin Kürt basın yayın hayatında önemli bir yeri vardı. Kürt gazeteleri arasında en uzun ömürlü gazete olan Riya Teze, 73 (1930-2003) yıllık yayın hayatı boyunca çeÅŸitli dönemlerde yayınına ara vermek zorunda kaldı. Gazetenin kapanış sebebi ekonomik sorunlar. Bir dönem Kril harfleriyle yayınını sürdüren gazete son yıllarında Latin harflerini kullanıyordu


Şêx Ehmedê Xani Kürt ve Kürdistan tarihinde meşhurdur. Çok önemli bir yeri vardır. Onun yaşantısının öğrenilmesi Kürt kültür, sanat, dil ve edebiyatını öğrenmek açısından önemlidir.
Kaybedilmiş ve unutturulmaya yüz tutulmuş bir tarih. ŞéX EVDIREHMAN é GARISİ HAKINDA Hawar dergisindekiler dışında, bilginiz varmı?
ben size bir fotografını yollamaya çalıştım .ekleyemedim. Yazışma dileği ile hoşçakalın