Kürtler, 1923′te Türk – Kürt ortak vatanı olarak kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nden beklediklerini bulamamış ve ilk meclisin feshinden sonra yer yer ayaklanmaya baÅŸlamışlardı. 1925′te Åžeyh Said liderliÄŸinde baÅŸlayan ve kısa bir süre içerisinde Kürdistan’ın birçok bölgesine sıçrayan Kürt ayaklanması, Kemalist iktidarın Kürt milli iradesine karşı yaptırımlarını sertleÅŸtirerek çoÄŸalttı. Aynı yıl Takrir-i Sükün kanunun yürürlüğe girmesi ve Åžark Islahat Planı’nın uygulanmaya baÅŸlaması, Kürt yurdu açısından yeni ve zorlu bir dönemin baÅŸlangıcı oldu. Toplu infazlar, zorunlu göçlerle yerinden edilmeler, kısırlaÅŸtırılma, dilsel ve kültürel yasaklar ile Kürt coÄŸrafyasının etnik yapısını bozmak gibi yaptırımların olduÄŸu bu süreç, 1927′de Umum MüfettiÅŸlikleri’nin kurulmasıyla baÅŸka bir hal almıştı.

Projenin mimarlarından İsmet İnönü başbakanlığında gerçekleşen bu uygulamalar, küçük çaplı ayaklanmaları saymazsak, 1930′da Ağrı, 1937 yılındaysa Dersim’de patlak verecek yeni isyanlara sebep olacaktı.1925′te uygulamaya konulan Şark Islahat Planı çerçevesinde ‘ehlileştirilmeye’ çalışılan Kürt coğrafyasına Mustafa Kemal’in isteği üzerine 1935 yılında Başbakan İsmet İnönü tarafından bir seyahat düzenlenir. Bu seyatın amacı şüphesiz 10. yılında planın sonuçlarını yerinde görmek ve Kürt coğrafyasının nasıl daha iyi elde tutulabileceğini incelemekti. Nitekim Dersim’le ilgili de görüş bildiren İnönü, daha sonraları Kazım Orbay ve Abdullah Alpdoğan’ı Dersim’e gönderecek ve burada çeşitli etüdler yaptıracak ve Tunceli Hakkında Kanun çıkarılacaktı. İsmet İnönü, Adana’dan başlayarak, Antep, Urfa, Malatya, Elaziz, Diyarbekir, Mardin, Siirt, Hakkari, Bitlis, Van, Muş, Ağrı, Kars, Ardahan, Artvin, Erzurum, Erzincan ve Dersim gibi Kürt illerini dolaşır, Suriye, Irak, İran ve SSCB sınırlarında tahkikatlarda bulunurak Kürt illerinin nasıl yönetilmesi ve asimile edilmesi gerektiği ile ilgili düşüncelerini yazar. Kürtler tarafından iyi okunması gereken raporda başlıca şu noktalar dikkat çekmektedir.

raporu burdan okuyabilirsiniz.